Kế hoạch dùng châu Phi làm bàn đạp thay đổi bóng đá thế giới của cố chủ tịch FIFA

THỨ BA, 07/02/2017 15:00:00

Vntinnhanh.vn - Trong khoảng thời gian từ năm 1961 đến 2016, chiếc ghế chủ tịch FIFA chỉ có ba người ngồi. Sir Stanley Rous, Joao Havelange và Sepp Blatter là ba nhân vật đã đạo diễn màn tiến hóa trở thành môn thể thao toàn cầu trị giá hàng tỉ đô-la. Cuộc bầu cử năm 1974 với chiến thắng của Havelange được xem là cột mốc đánh dấu sự chuyển hướng quan trọng của bóng đá thế giới. Nhưng bước khởi đầu cho quá trình này không diễn ra ở châu Âu hay Nam Mỹ mà được thực hiện ở châu Phi, giữa chế độ Apartheid.

Kế hoạch dùng châu Phi làm bàn đạp thay đổi bóng đá thế giới của cố chủ tịch FIFA

Joao Havelange (Ảnh: These Football Times)

Liên đoàn bóng đá châu Phi (CAF) được thành lập vào năm 1956. Ban đầu tổ chức này chỉ có 4 thành viên là Ai Cập, Ethiopia, Sudan và Nam Phi. Phần lớn châu Phi khi đó đều đang là thuộc địa của các nước thực dân châu Âu, chỉ có 4 quốc gia kể trên là độc lập. Tuy vậy, một năm sau đó, CAF đã bỏ phiếu trục xuất Nam Phi để phản đối chế độ phân biệt chủng tộc Apartheid, những kẻ đã tuyên bố rằng chỉ mang đội hình da trắng đến dự giải vô địch châu Phi đầu tiên (1957).

Không có đại diện nào của châu Phi được góp mặt ở hai kỳ World Cup 1958 và 1962, giải đấu theo thể thức 16 đội chỉ bao gồm các đội tuyển đến từ châu Âu và Nam Mỹ. CAF đã cố gắng vận động để lấy một suất dự World Cup 1966 cho châu Phi, nhưng không thuyết phục được ban điều hành của FIFA, với chủ tịch khi đó là Stanley Rous (người Anh). Nếu muốn tham dự vòng chung kết giải vô địch thế giới, các đội tuyển của châu Phi phải vượt qua vòng loại với các đối thủ đến từ châu Á.

Trong khoảng thời gian này ở Nam Phi, bóng đá bị chia rẽ bởi cuộc tranh giành quyền lực của hai liên đoàn bóng đá là FASA và SASF. FASA là cơ quan được FIFA công nhận và là đại diện của chế độ Apartheid. Nhân sự của tổ chức này đều là người da trắng. Họ chống lại sự đa sắc tộc trong bóng đá: các đội bóng da trắng và da màu không được thi đấu cùng nhau, và một đội bóng không thể là tập hợp của những thành viên thuộc chủng tộc khác nhau.

Ngược lại, SASF được thành lập dựa trên ý tưởng bình đẳng hóa bóng đá cho người châu Phi, cổ vũ cho việc các cầu thủ da màu – chiếm 80% dân số châu lục – được thi đấu cùng người da trắng. Bất chấp sự đối lập về quan điểm, SASF vẫn cố gắng để tìm kiếm sự hợp tác với FASA. FASA đã đồng ý, nhưng lại đưa ra một điều kiện không thể chấp nhận là họ phải được giữ toàn quyền quyết định trong tổ chức hợp nhất.

Rous, với tư cách là chủ tịch FIFA, đã thể hiện quan điểm rõ ràng trong việc ủng hộ FASA. Ông tin rằng SASF chỉ coi bóng đá là công cụ để thể hiện tiếng nói của mình trong lĩnh vực chính trị, cụ thể là vận động chống Apartheid. Năm 1963, Rous cử đại diện FIFA tới Nam Phi để đánh giá tình hình của bóng đá nước này và đưa ra một bản báo cáo nặng tính phân biệt chủng tộc khiến CAF phẫn nộ.

Stanley Rous (bên trái) (Ảnh: Getty)

Đại diện của châu Phi tại FIFA đã cố tận dụng mọi cơ hội để đề cập đến vấn đề phân biệt chủng tộc trong bóng đá, với sự ủng hộ của các thành viên châu Á. Những nỗ lực này cuối cùng cũng có thành quả ở hội nghị năm 1964 của LĐBĐ thế giới, diễn ra ở Tokyo (Nhật Bản). Tại đây, FIFA quyết định cấm Nam Phi tham dự các sự kiện bóng đá quan trọng là Olympic 1964 và 1968. Rous, với sự ủng hộ ra mặt dành cho FASA những năm trước đó, dần mất uy tín và đó là cơ hội cho một ứng cử viên khác trong cuộc tranh cử chủ tịch năm 1974.

Joao Havelange từng là một vận động viên tham dự hai kỳ Olympic: năm 1936 ở môn bơi lội và năm 1956 là môn bóng nước. Năm 1958, ông là chủ tịch Liên đoàn thể thao Brazil (CBD) và được bầu vào Hội đồng Olympic quốc tế (IOC). Havelange cũng được biết đến là một doanh nhân thành đạt ở Nam Mỹ.

Nếu như Rous là đại diện cho tư tưởng cũ về thể thao với những ý nghĩa thuần túy nhất thì Havelange lại có một cái nhìn mới hoàn toàn. Ông tin rằng bóng đá có đủ quyền lực để ảnh hưởng tới nhiều lĩnh vực khác, như chính trị và xã hội.

Havelange từng phát biểu trong một cuộc phỏng vấn rằng: “Tôi đã từng đến Nga 2 lần, theo lời mời của Tổng thống Yeltsin. Tôi tới Ba Lan để gặp tổng thống của họ. Khi World Cup 1990 diễn ra, tôi diện kiến Giáo hoàng John Paul II ba lần. Và khi tới Saudi Arabia, Đức Vua Fahd chào đón tôi với một nghi thức trang trọng. Bạn có nghĩ rằng người đứng đầu của một quốc gia có thể dành sự tôn trọng như vậy cho tất cả mọi người không?"

Đây chính là tư tưởng chủ đạo mà Havelange đã mang theo khi quyết định tranh cử chủ tịch FIFA năm 1974. Châu Âu rõ ràng đứng về phía Rous, trong khi Havelange có bàn đạp là Nam Mỹ. Ứng viên người Brazil, với tư duy nhạy bén hơn đối thủ người Anh, sớm nhận ra tầm quan trọng của các thành viên đến từ châu Á và châu Phi.

Ở thời điểm đó, số thành viên của LĐBĐ châu Phi đã được nâng lên thành 37, khi các quốc gia mới giành được độc lập đều đẩy mạnh việc hội nhập. Điều quan trọng là mỗi thành viên của CAF có quyền bầu cử ngang với các nước châu Âu hay Nam Mỹ, nghĩa là một lá phiếu của Ethiopia cũng có giá trị tương đương với của nước Anh.

Trong khoảng thời gian từ năm 1971 đến 1974, Havelange đã thực hiện chiến dịch thúc đẩy sự phát triển của bóng đá châu Phi. Ông cam kết sẽ mở rộng quy mô của World Cup từ 16 lên thành 24 đội, đảm bảo cho CAF nhiều hơn một suất góp mặt ở vòng bảng. Trên hết, Havelange tuyên bố sẽ loại bỏ Apartheid ra khỏi bóng đá.

Cùng với những lời hứa hẹn, Havelange cũng đích thân tới châu Phi để kêu gọi sự ủng hộ. Ông không phải là một nhân vật có tiếng tăm được biết đến rộng rãi khi đó, nhưng Pele thì khác. Havelange đã đưa người đồng hương danh tiếng đi cùng trong những chuyến đi để thể hiện rằng ông có thể đáp ứng được nguyện vọng cho những nước này như việc gặp gỡ ngôi sao lớn nhất thế giới.

Havelange và Pele (Ảnh: Wall Street Journal)

Havelange cũng tỏ ra rất hào phóng về chuyện tiền bạc, dù nguồn gốc của số tiền này rất mập mờ. Ông đã tài trợ toàn bộ chi phí cho các đại biểu của châu Phi đến Frankfurt dự hội nghị FIFA, trong hoàn cảnh nhiều quốc gia mới độc lập đang gặp khó khăn về tài chính. Đó là cách để Havelange đảm bảo những lá phiếu bầu cho mình được bỏ vào hòm.

Trước giờ bỏ phiếu, Tổng thư ký LĐBĐ Senegal Mawad Wade hỏi cả hai ứng viên cùng một câu: "Nếu được bầu, ông có thể loại Nam Phi ra khỏi FIFA cho tới khi Apartheid sụp đổ hay không?" Rous không thể hứa hẹn điều gì, với lý do là ông buộc phải làm theo quan điểm của nước Anh. Havelange, ngược lại, tuyên bố đanh thép: "Chừng nào tôi còn nắm quyền mà Apartheid vẫn tồn tại, Nam Phi đừng hòng gia nhập FIFA". Người đàn ông Brazil đã giành được chiếc ghế chủ tịch FIFA theo cách đó.

Nhiệm kỳ của Havelange kéo dài 24 năm và ông là người giữ vị trí này lâu thứ hai trong lịch sử (sau Jules Rimet). Ông giữ đúng lời hứa của mình: World Cup được mở rộng lên thành 24 đội vào năm 1982 tại Tây Ban Nha và châu Phi có thêm suất góp mặt tại vòng bảng. Đó là thời điểm mở ra cơ hội cho bóng đá châu Phi, từng bước vươn mình để chứng tỏ rằng họ đủ tiếng nói trong môn thể thao toàn cầu mà trước thời của Havelange, đó chỉ là cuộc chơi của châu Âu và Nam Mỹ.

Anh Ngọc (Theo These Football Times)

  • Từ khóa